Naslovna Poljoprivreda Slatki dud, lepi dud, naj-duđi na svetu

Slatki dud, lepi dud, naj-duđi na svetu

147
0

Dud je stari prijatelj Srba. Primera radi, portu Pećke patrijaršije krasi šam-dud posađen još u sedmoj deceniji 13. veka – sedam i po vekova, jelte. Prema legendi, tokom formiranja manastirskog kompleksa u Peći, tačnije najstarije Crkve Svetog Apostola, drvo je 1270. godine zasadila Sava II, sin Stefana Prvovenčanog, koje je doneo iz provincije Šam, u današnjoj Siriji.

Image by Deniz Hoşbaş from Pixabay

Upravo ispod tog drveta, 1690. godine, Arsenije Čarnojević je sa eminentnim ličnostima sa Kosova i Metohije održao sabor na kojem je odlučeno da srpski narod krene u veliku seobu ka Vojvodini. U modernijoj istoriji, to drvo je 1957. godine proglašeno za spomenik prirode i zakonom je zaštićeno, smatrajući ga prirodnim blagom prvog reda.

Ne treba zaboraviti ni Karađorđev dud u Smederevu, star preko 300 godina, koji je takođe proglašen za spomenik prirode i značajno lokalno obeležje. Pod tim stablom, vođa Prvog srpskog ustanka, vožd Karađorđe, 8. novembra 1805. godine, u prisustvu srpskih vođa i ustanika, primio je ključeve Smederevske tvrđave od turskog zapovednika grada, dizdara Muharema Guše.

Photo by Daniel Manas on Unsplash

OK, to je istorijski dud. A regularni dud?

Dva drevna stabla plemenite voćke svedoče o istoriji dudova u Srbiji. Dud, nekada simbol vojvođanskih sela, sa raznovrsnom namenom plodova, smatran je za biljku od kulta. Ova voćka je jedina koja je cvetala na našim prostorima po nalogu carice Marije Terezije. Grof Mersi u Banatu, kao i Marija Terezija u drugim delovima Vojvodine, zakonski su obavezali svoje podanike da sade ovaj izuzetan drvo. U XVIII veku, na ovim terenima, postojalo je čak dva miliona dudova.

Mnogi momci su sadili dudove kako bi obeležili početak svog odrastanja i pridruživanja braku, što je dodatno ojačavalo ravničarski pejzaž od vetrova. Sa svakim brakom, formiranjem porodice, sticanjem imanja, postavljane su granice, a dudovi su služili i kao markeri granica. Čak i danas, u poljima Vojvodine, postoje dudovi stari preko dva veka, koji služe kao orijentiri. Oni nisu bili samo tačke za orijentaciju, granice, ili putokazi, već i izvor zdrave hrane i odbrana od gladi.

Image by Leopictures from Pixabay

„Smatralo se da se gajenjem dudova Vojvodina brani od gladi“, veli profesor dr Vladislav Ognjanov, redovni profesor na Poljoprivrednom fakultetu i rukovodilac rasadnika MAVM u Kaću. „Jer je ova biljka davala sveže plodove, prerađevine, rakiju, a i pogodovala je uzgoju svilene bube, čije se larve prehranjuju lišćem belog duda. Zato je imala višestruku ekonomsku vrednost kao voćna vrsta. Ona je ujedno bila oslonac vrlo ozbiljnog dela ishrane populacije koja je živela na ovim prostorima. Biohemijski sastav duda je veoma dobar. Plod sazreva veoma rano u junu, kada još osim trešanja nema drugog voća“.

Ajde dosta istorije! Malo o drvetu…

Kako navodi dr Ognjanov, dud je višestruko korisna biljka. „Može se uzgajati na područjima do 300 metara nadmorske visine. Kao i većina voćnih vrsta preferira osunčane položaje. Pogoduju mu izuzetno vlažna zemljišta, a tome u prilog govori činjenica da odraslo stablno „popije“ i po 200 litara vode dnevno, što znači da je nekadašnje Panonsko more idealno za njegov uzgoj“, apostrofira on.

Image by jacqueline macou from Pixabay

Prema njegovim rečima, pošto je reč o robusnoj biljci čiji korenovov sistem raste duboko i koristi vodu iz dubljih slojeva zemljišta, suša mu ne znači ništa. „Rađa u svakom slučaju. On za razliku od drugih voćnih vrsta dobro podnosi višak vlage u zemljištu. Ova kontinentalna samonikla voćna vrsta može da izdrži zimske uslove i temperature ispod -25°C. Koristan je i za stabilizaciju peščara, slično bagremu“, naglašava dr Ognjanov.

On ističe važnost pažljivog izbora mikrolokacije, posebno naglašavajući potrebu za vlažnim zemljištem. Sadnja se preporučuje u jesen ili rano proleće, isto kao i kod drugih biljaka.

Što se tiče bolesti, ova vrsta se smatra veoma otpornom, iako može biti napadnuta „dudovcem“, mada takvi slučajevi nisu učestali u poslednje vreme. Dud ne zahteva hemijsku zaštitu, što rezultira zdravim, netretiranim plodovima. Prvi plodovi se očekuju dve do tri godine nakon sadnje, nakon čega kontinuirano rađa. Uzimajući u obzir ekološke uslove, dud može da živi gotovo neograničeno. Razmnožavanje je moguće na više načina, uključujući i spontano seme u prirodi, a profesor Ognjanov ističe da nije teško ni kalemiti ovu biljku.

Izvor: Dobro jutro